Uluslararası Hukuk ve Yabancılar Hukuku

Uluslararası Özel Hukuk ve Yabancıların Türkiye’deki Hakları

Uluslararası Hukukun Güncel Uygulama Alanı

Uluslararası hukuk ve yabancılar hukuku, kısaca uluslararası toplum üyeleri arasındaki ilişkileri düzenleyen kurallar bütünü olarak açıklanabilir. Küreselleşen dünya düzeni, kişilerin, şirketlerin ve ailelerin yalnızca kendi ulusal hukuk sistemleri içerisinde değil aynı zamanda birden fazla devletin hukuk kurallarıyla temas hâlinde bulunduğu karmaşık hukuki ilişkiler kurmasına neden olmaktadır. Ticari yatırımların sınır aşan boyut kazanması, yabancıların Türkiye’de ikamet, çalışma, yatırım ve vatandaşlık süreçlerine yönelmesi, milletlerarası aile ve miras ilişkilerinin artış göstermesi gibi nedenlerle uluslararası hukuk ve yabancılar hukuku, günümüz hukuk pratiğinin en önemli uzmanlık alanlarından biri hâline gelmiştir.

Yabancılar Hukukunun Kapsamı ve Hukuki Sonuçları

Uluslararası hukuk ve yabancılar hukuku, yalnızca yabancı gerçek kişilerin hukuki statüsünü düzenleyen bir alan olmayıp; aynı zamanda devletler arası ilişkilerden, milletlerarası özel hukuk uyuşmazlıklarına, yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizinden, ikamet ve çalışma izinlerine; sınır dışı işlemlerine karşı başvurulardan, istisnai vatandaşlık ve yatırım temelli vatandaşlık süreçlerine kadar geniş bir uygulama sahasına sahiptir. Bu yönüyle söz konusu alan, hem kamu hukuku hem özel hukuk karakteri taşıyan çok katmanlı bir yapı göstermektedir.

Türkiye’de Yabancıların Hukuki Güvenliği ve Başvuru Süreçleri

Yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’de hukuki güvenlik içerisinde yaşamlarını sürdürebilmeleri, çalışma haklarını kullanabilmeleri, aile birliğini koruyabilmeleri ve idari makamlar nezdindeki başvuru süreçlerini usulüne uygun biçimde yürütebilmeleri, teknik bilgi ve dikkatli bir hukuki takip gerektirir. Zira yabancılar hukukunda yapılacak şekli veya süresel hatalar, ikamet hakkının kaybı, çalışma izninin reddi, sınır dışı kararı, giriş yasağı veya vatandaşlık başvurusunun olumsuz sonuçlanması gibi ciddi neticeler doğurabilmektedir.

Milletlerarası Uyuşmazlıklarda Yetki ve Uygulanacak Hukuk

Bunun yanında, milletlerarası özel hukuk uyuşmazlıklarında hangi ülke hukukunun uygulanacağı, hangi mahkemenin yetkili olduğu, yabancı ülkede alınan mahkeme kararının Türkiye’de hüküm ve sonuç doğurup doğurmayacağı gibi meseleler, özel uzmanlık gerektiren hukuki değerlendirmelerdir. Özellikle boşanma, velayet, nafaka, miras, alacak, ticari sözleşme ve şirketler hukuku kaynaklı sınır aşan uyuşmazlıklarda doğru hukuki yolun belirlenmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından büyük önem taşır.

Tanıma ve Tenfiz Davaları

Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Geçerliliği

Milletlerarası özel hukuk ilişkilerinin yoğunlaştığı günümüzde, kişilerin ve şirketlerin yabancı ülkelerde elde ettikleri mahkeme kararlarının Türkiye’de de hukuki sonuç doğurması büyük önem taşımaktadır. Zira yabancı bir mahkeme tarafından verilmiş karar, verildiği ülke bakımından geçerli olsa dahi, Türkiye’de kendiliğinden icra kabiliyeti kazanmaz; çoğu durumda Türk hukuk düzeni içinde ayrıca tanınması yahut tenfiz edilmesi gerekir. Özellikle boşanma, velayet, nafaka, tazminat, alacak, ticari uyuşmazlıklar ve çeşitli özel hukuk kararları bakımından bu husus, hak kaybının önlenmesi açısından belirleyici niteliktedir.

Tanıma ve Tenfiz Arasındaki Fark

Peki tanıma tenfiz nedir? Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi kazanmasına hizmet eden hukuki yoldur. Tenfiz ise bunun ötesinde, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilir hale gelmesini sağlar. Bu sebeple her somut olayda, kararın yalnızca hukuki sonuç doğurmasının mı, yoksa icrai kabiliyet de kazanmasının mı gerektiği titizlikle değerlendirilmelidir.

Tanıma ve Tenfiz Davasının Şartları

Tanıma ve Tenfiz davası açabilmenin şartları aşağıdaki gibidir:

• Yabancı bir devlet mahkemesi tarafından verilmiş bir ilamın bulunması,
• Yabancı mahkeme kararının hukuk davalarına ilişkin olması,
• Kararın kesinleşmiş olması,
• Kararın verildiği ülke ile Türkiye arasında karşılıklılık bulunmalıdır,
• Kararın açıkça kamu düzenine aykırı olmaması gerekmektedir,
• Karar davalının savunma hakkına riayet edilerek verilmiş olmalıdır.

Kararın Türkiye’de Uygulanması Süreci

Yukarıda belirtilen şartları sağlayan yabancı mahkeme kararının Türkiye’de geçerli sayılabilmesi için tanıma ve tenfiz davası açılmalı bu davanın sonucunda gerekli işlemler yapılarak karar uygulanmalıdır.

Vatandaşlık Başvurusu ve Şartları

Vatandaşlık Bağının Hukuki Niteliği

Vatandaşlık, kişi ile devlet arasındaki en kuvvetli hukuki bağlardan biridir. Bu bağ, yalnızca bir nüfus kaydına yahut idari statüye indirgenemeyecek kadar geniş; hak, yükümlülük, aidiyet ve kamusal koruma unsurlarını bir arada taşıyan temel bir hukuki ilişkidir. Türk vatandaşlığının kazanılması da bu sebeple, salt şekli bir başvuru işleminden ibaret olmayıp; kanunun aradığı maddi şartların, usule ilişkin yükümlülüklerin ve idarenin değerlendirme sürecinin birlikte ele alınmasını gerektiren ciddi bir hukuki zemine oturur. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Türk vatandaşlığının doğumla ve sonradan kazanılmasına ilişkin başvuru türlerini ve formlarını ayrı ayrı düzenlemektedir.

Türk Vatandaşlığının Sonradan Kazanılma Yolları

Türk hukukunda vatandaşlığın sonradan kazanılması, tek bir yol üzerinden değil; başvurucunun hukuki durumuna göre farklı kategoriler altında değerlendirilmektedir. Bunların başında genel olarak vatandaşlığın kazanılması, evlenme yoluyla vatandaşlığın kazanılması, istisnai olarak vatandaşlığın kazanılması, yeniden kazanma ve özel bazı statüler gelmektedir. Bu ayrım, yalnızca teorik bir tasnif olmayıp; hazırlanacak belge setinden, ispat yükünün mahiyetine, inceleme usulünden, değerlendirme ölçütlerine kadar başvuru sürecinin tamamını etkilemektedir. Bu sebeple, her başvurunun kendi hukuki dayanağına uygun biçimde kurgulanması büyük önem taşır.

Genel Başvuruda Aranan Temel Şartlar

Genel yoldan Türk vatandaşlığına başvuracak yabancılar bakımından mevzuat, belirli temel şartların birlikte gerçekleşmesini aramaktadır. Buna göre başvuru sahibinin kendi milli hukukuna göre, vatansız ise Türk hukukuna göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Bunun yanında başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olması, Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmesi, genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığının bulunmaması, iyi ahlak sahibi olması, yeteri kadar Türkçe konuşabilmesi, kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler için yeterli gelire veya mesleğe sahip olması ve milli güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması beklenir.

Evlenme Yoluyla Türk Vatandaşlığı Başvurusu

Uygulamada en çok karıştırılan hususlardan biri, Türk vatandaşı ile evlenmenin otomatik olarak vatandaşlık sağlayıp sağlamadığıdır. Mevzuat bu konuda açık olup, bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı, vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Bu başvuruda ayrıca aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve milli güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halin bulunmaması şartları aranır.

İstisnai ve Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı Başvurusu

Türk hukukunda bazı yabancılar, kanunun öngördüğü sebepler çerçevesinde istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabilmektedir. Bu alanın en çok bilinen görünümü yatırım yoluyla vatandaşlık başvurularıdır. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nin sıkça sorulan sorular bölümünde açıklandığı üzere, yatırım yoluyla vatandaşlık sürecinde önce ilgili mevzuatta yer alan yatırım şartlarından birinin yerine getirilmesi ve ilgili kurumdan uygunluk belgesi alınması, ardından kısa dönem ikamet izni sürecinin tamamlanması ve sonrasında il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne başvurulması gerekmektedir.

Yatırım Türleri ve Şekil Şartları

Yönetmelik çerçevesinde yatırım yolunda farklı alternatifler bulunmakla birlikte, uygulamada özellikle en az 400.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarında belirli nitelikte taşınmaz edinimi öne çıkmaktadır. Bunun yanında mevduat, sabit sermaye yatırımı, istihdam ve benzeri başlıklar da yönetmelik kapsamında düzenlenmiştir. Ancak burada en önemli husus, yatırımın yalnızca ekonomik işlem olarak tamamlanmasının yeterli olmayıp, ilgili kurumların aradığı şekil ve süre şartlarına uygun biçimde yapılandırılmasıdır. Nitekim süreç, tapu, banka, ikamet ve vatandaşlık başvuru aşamalarının birbirine bağlı biçimde yürütülmesini gerektirir

İkamet İzni ve Türkiye’de Kalışın Hukuki Dayanağı

Ayrıca Türkiye’de yabancıların hukuki statüsü, yalnızca ülkeye giriş ve çıkış kurallarıyla sınırlı olmayıp, aynı zamanda ülkede ne şekilde, hangi süreyle ve hangi hukuki sebebe dayanarak kalabileceklerini de kapsayan bütüncül bir düzenleme alanıdır. Bu çerçevede ikamet izni, Türkiye’de vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden yahut doksan günden fazla kalmak isteyen yabancılar bakımından temel hukuki dayanaklardan biridir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca, Türkiye’de belirli bir süreyle ve belirli bir amaç doğrultusunda kalmak isteyen yabancıların, durumlarına uygun ikamet iznine sahip olmaları gerekir.

İkamet İzni Türleri ve Başvuru Sebepleri

İkamet izni, yalnızca bir idari formalite değil; yabancının Türkiye’deki yaşamını hukuken güvence altına alan, eğitim, aile birliği, taşınmaz edinimi, ticari faaliyet hazırlığı, sağlık sebepleri veya uzun süreli yerleşim gibi pek çok farklı yaşam planının merkezinde yer alan önemli bir hukuki kurumdur. Kanunda kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni olmak üzere altı temel ikamet izni türü düzenlenmiştir. Her bir izin türü, başvuru sebebine, sunulması gereken belgelere, değerlendirme ölçütlerine ve uzatma şartlarına göre ayrı bir hukuki inceleme gerektirir.

Başvurularda Hata Riskleri ve Hukuki Destek

Vatandaşlık başvuruları çoğu zaman “belgeleri toplama ve teslim etme” işi gibi görülse de uygulamada asıl mesele, hangi başvuru yolunun somut olaya uygun olduğunun tespiti ve dosyanın buna göre inşa edilmesidir. Yanlış hukuki kategori üzerinden yapılan başvurular, eksik değerlendirmeye açık evrak sunumu, ikamet ve aile birliği gibi konularda ortaya çıkan yorum farklılıkları, süreci doğrudan etkileyebilir. Özellikle ret kararı, işlem iptali, yeniden başvuru stratejisi veya idari yargı aşamasına geçiş gibi konularda profesyonel hukuki destek belirleyici hale gelir. Bu nedenle alanında uzman bir uluslararası hukuk avukatından destek almak çok önemlidir. 

Uluslararası Ticari Tahkim

Tahkimin Uluslararası Ticaretteki Rolü

Uluslararası ticari tahkim, farklı devletlere mensup gerçek veya tüzel kişiler arasında doğan ticari uyuşmazlıkların, devlet yargısı yerine tarafların iradesiyle belirlenen bağımsız ve tarafsız hakemler eliyle çözümlenmesini sağlayan, milletlerarası ticaret hayatının en mühim uyuşmazlık çözüm yollarından biridir. Özellikle sınır aşan ticari ilişkilerin çoğalması, farklı hukuk sistemlerinin aynı sözleşmesel ilişki içerisinde birleşmesi ve ticari hayatın sürat, gizlilik ve uzmanlık ihtiyacının artması, tahkimi klasik mahkeme yargılamasına karşı güçlü bir alternatif hâline getirmiştir.

Tahkim Şartı ile Sürecin Önceden Belirlenmesi

Tahkim yargılamasının en önemli hususlarından biri, tarafların uyuşmazlık çözüm mekanizmasını önceden tayin edebilmesidir. Taraflar, sözleşmelerine koyacakları tahkim şartı ile hangi uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözüleceğini, tahkim yerini, uygulanacak usul kurallarını, hakem sayısını, yargılama dilini ve kimi zaman uygulanacak maddi hukuku belirleyebilirler. Böylelikle tahkim, yalnızca bir uyuşmazlık çözüm yolu değil; aynı zamanda ticari risk yönetiminin de asli unsurlarından biri hâline gelir.

Yabancıların Türkiye’de Mülk Edinimi

Türkiye’de Taşınmaz Ediniminin Hukuki Çerçevesi

Türkiye, coğrafi konumu, iktisadi dinamizmi, turizm potansiyeli ve yaşam imkânları itibarıyla yabancı yatırımcılar ve bireysel alıcılar bakımından dikkat çekici bir taşınmaz piyasasına sahiptir. Ne var ki, yabancıların Türkiye’de mülk edinmesi, yalnızca ekonomik bir tasarruf işlemi olmayıp aynı zamanda kamu düzeni, ülke güvenliği, tapu sicil güvenliği ve idari denetim ilkeleriyle yakından ilişkili bir hukuki süreçtir.

Yabancılar İçin Mülk Ediniminde Yasal Sınırlamalar

Türk hukukunda yabancı gerçek kişilerin taşınmaz edinimi, mutlak ve sınırsız bir hak olarak kabul edilmemiştir. Kanun koyucu, bir yandan yabancıların mülkiyet edinimine imkân tanımış; diğer yandan ülke menfaatleri, güvenlik gerekleri ve planlama esasları doğrultusunda belirli kayıt ve sınırlamalar öngörmüştür. Bu kapsamda, her yabancı kişi Türkiye’de taşınmaz edinememekte; edinim hakkı, vatandaş olunan ülke, taşınmazın niteliği, bulunduğu bölge ve yüzölçümü gibi unsurlara bağlı olarak değerlendirilmektedir.

Yabancıların Türkiye’de Mülk Edinme Şartları

Uyrukluk ve Ülke Bazlı Uygunluk Şartı

Yabancı bir gerçek kişinin Türkiye’de taşınmaz edinebilmesi için her şeyden önce, vatandaş olduğu ülkenin, Cumhurbaşkanı tarafından taşınmaz edinimine izin verilen ülkeler arasında bulunması gerekir. Kanun, bu hususta idareye ülke bazlı belirleme ve sınırlandırma yetkisi tanımıştır. Dolayısıyla ilk aşamada, kişinin uyrukluk durumunun edinime elverişli olup olmadığı hukuken tespit edilmelidir.

Askeri ve Güvenlik Bölgelerine İlişkin Kısıtlamalar

İkinci olarak, edinilecek taşınmazın kanuni sınırlamalara tabi olmayan bir bölgede yer alması gerekir. Askerî yasak bölgeler ile güvenlik bakımından kısıtlı alanlar, yabancıların edinimi yönünden özel denetime tabidir. Bu yönüyle taşınmazın yalnızca ekonomik değeri değil, coğrafi ve hukuki statüsü de satın alma kararından önce incelenmelidir.

Taşınmaz Miktarı ve Yüzölçümü Sınırları

Üçüncü olarak, yabancı gerçek kişinin edinebileceği taşınmaz miktarı sınırsız değildir. Mevzuat gereğince, yabancı kişinin edindiği taşınmazlar ve bağımsız ve sürekli nitelikteki sınırlı ayni hakların toplamı, kişi başına ülke genelinde 30 hektarı aşamaz. Ayrıca aynı kişinin bir ilçede edinebileceği taşınmaz miktarı, o ilçedeki özel mülkiyete konu yüzölçümünün %10’unu geçemez. Bu sınırlar, özellikle çoklu yatırım planlayan yabancılar bakımından önem arz eder.

Yapısız Taşınmazlarda Proje Sunma Yükümlülüğü

Dördüncü olarak, taşınmazın niteliği de hukuki sonuç doğurur. Eğer edinilecek yer yapısız bir taşınmaz ise, yani üzerinde yapı bulunmayan arsa, tarla veya benzeri bir nitelik taşıyorsa, malik yabancının geliştireceği projeyi iki yıl içinde ilgili kamu idaresine sunma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülüğün ihlali hâlinde idari ve hukuki sonuçlar gündeme gelebilir.

Tapu İşlem Süreci ve Resmi Şekil Şartı

Beşinci olarak, işlem usulüne uyulması zorunludur. Taşınmaz mülkiyeti, Türk hukukunda resmi şekle tabidir; bu sebeple satış işleminin tapu müdürlüğünde gerçekleştirilmesi ve mülkiyetin tescil ile devredilmesi gerekir. Uygulamada pasaport, kimlik bilgileri, fotoğraf, tercüme, vekâletname varsa usulüne uygun temsil belgeleri ve taşınmaza ilişkin tapu kayıtları gibi belgelerin eksiksiz hazırlanması işlem güvenliği bakımından son derece önemlidir. TKGM işlem rehberleri de yabancılar yönünden tapu işlem süreçlerinin özel bir dikkatle yürütülmesi gerektiğini göstermektedir.

Uluslararası Hukuk Avukatı

Uluslararası Hukuk Avukatının Rolü

Yetki, Uygulanacak Hukuk ve Hukuki Bağlantılar

Milletlerarası hukuki ilişkilerde esas mesele, çoğu zaman yalnızca bir hakkın varlığı değil, o hakkın hangi ülke hukuku uyarınca değerlendirileceği, hangi mahkemenin yetkili olacağı, verilmiş bir kararın başka bir ülkede geçerli sayılıp sayılmayacağı ve resmî işlemlerin nasıl yürütüleceği sorularında düğümlenmektedir. Bu itibarla uluslararası hukuk avukatı, uyuşmazlığın görünen kısmından ziyade arka plandaki hukuki bağlantıları, yetki kurallarını, uygulanacak hukuk problemlerini ve belge altyapısını titizlikle ele alır.

Çok Dilli Hukuki Hizmetin Önemi

Uluslararası hukuk alanında etkin hukuki destek, yalnızca mevzuat bilgisiyle değil; aynı zamanda farklı ülke uygulamalarını okuyabilme, yabancı belgeleri hukuki anlamlarıyla değerlendirebilme ve müvekkille açık, güven veren ve anlaşılır bir iletişim kurabilme kabiliyetiyle mümkündür. Bu sebeple çok dilli hizmet sunumu, uluslararası hukuk pratiğinde yalnızca bir konfor unsuru değil, çoğu zaman sürecin sağlıklı yürütülmesinin asli şartlarından biridir. Müvekkilin kendi dilinde hukuki durumunu anlayabilmesi, sözleşme metinlerinin, resmî evrakların ve ihtilaf başlıklarının doğru yorumlanması bakımından büyük önem taşır.

Hangi Alanlarda Hizmet Sunulur?

Uluslararası hukuk avukatı; yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi, yabancılar hukuku işlemleri, uluslararası ticari sözleşmeler, milletlerarası aile hukuku uyuşmazlıkları, yabancı yatırım süreçleri, vatandaşlık ve oturum başvuruları, sınır aşan alacak ve sözleşme ihtilafları gibi geniş bir alanda hukuki hizmet sunar. Böylece hem bireysel müvekkillerin hem de şirketlerin uluslararası düzlemde karşılaştıkları hukuki meseleler sistemli, öngörülü ve güvenli bir şekilde yönetilmiş olur.

Sıkça Sorulan Sorular